Πρωτοφανής και απαράδεκτη χαρακτήρισε την κατάρρευση των συχνοτήτων επικοινωνίας στο FIR Αθηνών η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας, τονίζοντας ότι «αποτελεί το άμεσο αποτέλεσμα της χρόνιας αδράνειας, της κακής διαχείρισης και των λανθασμένων επιλογών της Διοίκησης της Υ.Π.Α., η οποία αγνοεί συστηματικά τις προειδοποιήσεις των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας.».
Το καθολικό κλείσιμο όλων των αεροδρομίων εξαιτίας τεχνητού προβλήματος στις ραδιοσυχνότητες συνιστά ένα γεγονός χωρίς προηγούμενο στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Την εκτίμηση αυτή διατυπώνει ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, με εμπειρία 35 ετών στα πιλοτήρια. Πρόκειται για κάτι που δεν έπρεπε ποτέ να συμβεί, επισημαίνει χαρακτηριστικά καθώς ο σχεδιασμός των συστημάτων αεροναυτιλίας οφείλει να αποκλείει την ταυτόχρονη κατάρρευση όλων των κρίσιμων υποδομών.
Στο Ελευθέριος Βενιζέλος και στα υπόλοιπα αεροδρόμια επικράτησε το απόλυτο χάος. Οι επιβάτες περίμεναν επί ώρες χωρίς να έχουν κάποια επίσημη ενημέρωση από τα αεροδρόμια και τις αεροπορικές εταιρείες. Οι αρμόδιοι αρχικά επιχείρησαν να υποβαθμίσουν το μέγεθος του προβλήματος.
Βέβαια το συμβάν αποτελεί ένα ηχηρό καμπανάκι για την ανάγκη εκσυγχρονισμού του συστήματος πριν βρεθούμε μπροστά σε επικίνδυνες καταστάσεις. Το μπλακ-άουτ αποκαλύπτει την προβληματική κατάσταση της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας. Οι ευθύνες για το σύστημα που κατέρρευσε βαραίνουν ολοκληρωτικά την ΥΠΑ. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι δεν έχουν πέσει ακόμη κεφάλια.
Το χειρότερο από όλα είναι ότι οι αρμόδιοι της ΥΠΑ δεν έχουν το θάρρος να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Αρχικά έκαναν ό,τι μπορούσαν για να συσκοτίσουν το πρόβλημα. Κάποιοι μάλιστα έφτασαν σε σημείο να αποδίδουν το μπλακ-άουτ σε υβριδικό πόλεμο από ξένες υπηρεσίες. Βέβαια στην ΥΠΑ γνώριζαν ότι το σύστημα κατέρρευσε μετά από βλάβη σε ραντάρ στα Γεράνεια Όρη.
Το ερώτημα είναι, τι θα κάνει η κυβέρνηση και οι αρμόδιοι υπουργοί. Σε περίπτωση κατά την οποία παραμείνει στη θέση της ηγεσίας της ΥΠΑ, που διέσυρε τη χώρα διεθνώς με το γενικευμένο μπλακ-άουτ σε όλα τα αεροδρόμια, τότε σίγουρα θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για τα χειρότερα.
Ο έμπειρος πιλότος και δήμαρχος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, μιλάει για το πρωτοφανές εναέριο «μπλακάουτ» στα ελληνικά αεροδρόμια. Εξηγεί τι συνέβη με τις ραδιοεπικοινωνίες, ποιες είναι οι πιθανές αιτίες και γιατί, παρότι δεν κινδύνευσαν άμεσα αεροσκάφη, το πλήγμα στο περιθώριο ασφάλειας είναι σοβαρό.
Το καθολικό κλείσιμο όλων των ελληνικών αεροδρομίων εξαιτίας τεχνικού προβλήματος στις ραδιοσυχνότητες συνιστά ένα γεγονός χωρίς προηγούμενο, όχι μόνο για τα ελληνικά δεδομένα αλλά και για τα ευρωπαϊκά. Όπως τονίζει ο κ. Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, δήμαρχος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης και με εμπειρία 35 ετών στα πιλοτήρια, «πρόκειται για κάτι που δεν θα έπρεπε ποτέ να συμβεί , καθώς ο σχεδιασμός των συστημάτων αεροναυτιλίας οφείλει να αποκλείει την ταυτόχρονη κατάρρευση όλων των κρίσιμων υποδομών».
Η ταυτόχρονη απώλεια επικοινωνιών σε ολόκληρη τη χώρα δείχνει, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα δομικό πρόβλημα. «Τα συστήματα επικοινωνιών δεν θα έπρεπε να εξαρτώνται από μία και μοναδική πηγή ρεύματος ή πληροφορίας. Όταν «πέφτουν» όλες οι συχνότητες μαζί, αυτό παραπέμπει είτε σε απαρχαιωμένες υποδομές, σχεδιασμένες με λογικές προηγούμενων δεκαετιών είτε σε έναν σχεδιασμό χωρίς επαρκείς εφεδρείες. Επίσης δεν μπορεί να αποκλειστεί και το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης, καθώς οι ραδιοσυχνότητες αποτελούν ευαίσθητο πεδίο και δυνητικό στόχο».
Όσον αφορά το κρίσιμο ερώτημα σχετικά με την ασφάλεια των πτήσεων, ο κ. Κωνσταντέλλος ξεκαθαρίζει ότι δεν τίθεται θέμα άμεσου κινδύνου πτώσης ή σύγκρουσης αεροσκαφών. «Τα σύγχρονα αεροπλάνα διαθέτουν αυτόνομα συστήματα αποφυγής σύγκρουσης και οι πιλότοι είναι εκπαιδευμένοι να διαχειρίζονται καταστάσεις απώλειας επικοινωνιών. Ωστόσο, εκεί που πλήττεται σοβαρά το σύστημα είναι στο λεγόμενο safety margin. Η πολιτική αεροπορία είναι σχεδιασμένη να λειτουργεί με υπερβολικά υψηλά επίπεδα ασφάλειας όταν αυτά περιορίζονται, ακόμη κι αν δεν προκύπτει άμεσος κίνδυνος, το πλήγμα είναι ουσιαστικό.
Η επικοινωνία μεταξύ πύργου ελέγχου και αεροσκάφους είναι απολύτως απαραίτητη σε κάθε στάδιο της πτήσης, από την άδεια εκκίνησης κινητήρων και την τροχοδρόμηση, μέχρι την απογείωση, την άνοδο και τη συνεχή αναφορά θέσης και ταχύτητας. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, η αεροπορία διαθέτει και ψηφιακά «εργαλεία». Το σύστημα CPDLC επιτρέπει την ανταλλαγή γραπτών μηνυμάτων μεταξύ πιλότων και ελεγκτών, λειτουργώντας συμπληρωματικά ή και εναλλακτικά της φωνητικής επικοινωνίας, ιδίως σε πτήσεις μεγάλων αποστάσεων, όπως πάνω από τον Ατλαντικό.
Όταν, παρά ταύτα, υπάρξει πλήρης απορρύθμιση, τα αεροσκάφη ακολουθούν αυστηρά προκαθορισμένες διαδικασίες». Όπως εξηγεί ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, κάθε πτήση έχει εκτιμώμενο χρόνο άφιξης. «Αν ένα αεροπλάνο φτάσει νωρίτερα χωρίς επικοινωνία, εισέρχεται σε κυκλική αναμονή πάνω από το αεροδρόμιο έως ότου έρθει η προβλεπόμενη ώρα και στη συνέχεια ξεκινά την ενόργανη προσέγγιση. Πρόκειται για τη γνωστή διαδικασία απώλειας επικοινωνιών, σχεδιασμένη ώστε να δημιουργείται «χώρος» και τάξη στον εναέριο χώρο».
Το πρόβλημα, όπως σημειώνει, διογκώνεται όταν τέτοιες συνθήκες επικρατούν σε ώρες αιχμής, με πολλά αεροσκάφη να προσεγγίζουν ταυτόχρονα ελληνικά αεροδρόμια. «Ακόμη κι έτσι, η πιθανότητα σύγκρουσης παραμένει εξαιρετικά μικρή, χάρη στο σύστημα αποφυγής σύγκρουσης (TCAS), το οποίο επιτρέπει στα ίδια τα αεροσκάφη να «επικοινωνούν» μεταξύ τους και να εκτελούν διορθωτικές κινήσεις» εξηγεί.
Το γεγονός ότι, σε 35 χρόνια πτήσεων ακόμη και πάνω από περιοχές με περιορισμένες υποδομές, όπως η Μιανμάρ ή το Μπανγκλαντές, δεν έχει ξαναδεί ολόκληρη περιοχή πληροφοριών πτήσεων να «σιωπά», καθιστά το περιστατικό ακόμη πιο ανησυχητικό. Για τον κ. Κωνσταντέλλο, το συμπέρασμα είναι σαφές: «το συμβάν δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ατύχημα, αλλά ένα ηχηρό καμπανάκι για την ανάγκη επανεξέτασης, εκσυγχρονισμού και θωράκισης των συστημάτων που κρατούν την πολιτική αεροπορία ασφαλή».
Ανακοίνωση της ΥΠΑ
Μαζική παρεμβολή σε όλες σχεδόν τις συχνότητες του FIR Αθηνών σε περιστατικό πρωτοφανούς διάστασης, όπως το χαρακτηρίζει, είναι αυτό που συνέβη από το πρωί της Κυριακής με τις πτήσεις, σύμφωνα με την τελευταία ανακοίνωση της ΥΠΑ.
Αναλυτικά η ανακοίνωση της ΥΠΑ: «Στις 4/1/2026 και ώρα 08:59 τοπική, η Υπηρεσία αντιμετώπισε μαζική παρεμβολή σχεδόν σε όλες τις συχνότητες που εξυπηρετούν το F.I.R. Αθηνών, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάστηκε πτώση των γραμμών HELLAS COM καθώς και των τηλεφωνικών γραμμών επιχειρησιακής επικοινωνίας. Ο «θόρυβος» που παρατηρήθηκε στις συχνότητες είχε τη μορφή συνεχούς, ακούσιας εκπομπής.
Οι ηλεκτρονικοί της ΥΠΑ, σε συντονισμό με τους τεχνικούς του ΟΤΕ, κατέβαλαν άμεσες προσπάθειες για τον εντοπισμό και την αποκατάσταση του προβλήματος. Πρόκειται για πρωτοφανές περιστατικό ως προς τη μαζικότητα, τη γεωγραφική του έκταση και τη χρονική του επιμονή. Η Ομάδα Αντιμετώπισης Κρίσεων της Υπηρεσίας συγκλήθηκε από τις πρωινές ώρες της Κυριακής, υπό τον Διοικητή κ. Σαουνάτσο, στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών, με τη συμμετοχή του Υποδιοικητή Αεροναυτιλίας κ. Βαγενά, του Γενικού Διευθυντή Αεροναυτιλίας κ. Σφακιανάκη, καθώς και όλων των προϊσταμένων των αρμόδιων τεχνικών και επιχειρησιακών Διευθύνσεων.
Η Ομάδα βρίσκεται σε διαρκή συντονισμό και τηλεδιασκέψεις με εξωτερικούς φορείς, καθώς και σε επιχειρησιακή συνεργασία με το EUROCONTROL για τη βέλτιστη διαχείριση του F.I.R. Αθηνών. Παράλληλα, οι ηλεκτρονικοί της ΥΠΑ κινητοποιήθηκαν σε όλες τις περιφερειακές μονάδες συστημάτων εκπομπής και λήψης, μεταξύ άλλων στον Υμηττό, στο Πήλιο, στη Θάσο, στα Ακαρνανικά, στο Μοναστήρι και στα Γεράνια, προκειμένου να πραγματοποιηθεί επιτόπιος έλεγχος των συστημάτων εκπομπής.
Κατά τις μεσημβρινές ώρες, δόθηκε εντολή στο ειδικά εξοπλισμένο αεροσκάφος της ΥΠΑ να απογειωθεί εκτάκτως, με τη συμμετοχή ηλεκτρονικών της Υπηρεσίας και ειδικού τεχνικού της ΕΕΤΤ, για τη στοχευμένη διερεύνηση των παρεμβολών από αέρος. Με γνώμονα την ασφάλεια των πτήσεων, το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών, σε στενό συντονισμό με το EUROCONTROL, προχώρησε σε μείωση του αριθμού των εξυπηρετούμενων αεροσκαφών στο F.I.R. Αθηνών σε 35 αεροσκάφη ανά ώρα, αριθμός που αυξήθηκε σε 45 αεροσκάφη ανά ώρα μετά τις 16:00 τοπική ώρα».
«Αποκαταστάθηκε» το πρόβλημα λέει το «Ελ. Βενιζέλος»
Την αποκατάσταση του χάους που προκλήθηκε από την επική κατάρρευση των επικοινωνιών του FIR Αθηνών ανακοίνωση το αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος», τονίζοντας, ωστόσο, ότι εξαιτίας του μεγάλου αριθμούς πτήσεων που καθηλώθηκαν, οι καθυστερήσεις θα συνεχιστούν.
Όπως αναφέρει η σχετική ανακοίνωση, το τεχνικό πρόβλημα που παρατηρήθηκε στις Ραδιοσυχνότητες των Ελληνικών Υπηρεσιών Εναέριας Κυκλοφορίας έχει αποκατασταθεί.
Οι πτήσεις πλέον αποδεσμεύονται και η επιχειρησιακή χωρητικότητα αποκαταστάθηκε.
Ωστόσο καθυστερήσεις θα συνεχίσουν να καταγράφονται λόγω της συσσώρευσης μεγάλου αριθμού πτήσεων στη διάρκεια του τεχνικού προβλήματος.
Η δήλωση Δήμα
Σύμφωνα με τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστο Δήμα δεν επηρεάστηκε «με οποιονδήποτε τρόπο» η ασφάλεια των πτήσεων και, πλέον, το πρόβλημα έχει αποκατασταθεί
Ολόκληρη η δήλωση του υπουργού:
«Το τεχνικό ζήτημα που προέκυψε, σήμερα το πρωί σε κάποιες από τις συχνότητες που εξυπηρετούν τις ανάγκες του FIR Αθηνών δεν επηρέασε με οποιονδήποτε τρόπο την ασφάλεια των πτήσεων και, πλέον, έχει αποκατασταθεί, με βάση τη σχετική ενημέρωση από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (Υ.Π.Α.).
Αμέσως μόλις διαπιστώθηκε το πρόβλημα ενεργοποιήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες τόσο για την ασφαλή διεξαγωγή των πτήσεων, σε συνεργασία με το EUROCONTROL όσο και για την αντιμετώπιση του προβλήματος σε τεχνικό επίπεδο.
Μεταξύ άλλων, πραγματοποιήθηκε έλεγχος των συστημάτων από τους ηλεκτρονικούς της ΥΠΑ σε όλες τις περιφερειακές μονάδες συστημάτων εκπομπής και λήψης, ενώ απογειώθηκε, εκτάκτως, το εξοπλισμένο αεροσκάφος της ΥΠΑ, με ηλεκτρονικούς της Υπηρεσίας και ειδικό τεχνικό της ΕΕΤΤ και διενεργεί έλεγχο στο φάσμα των συχνοτήτων.
Το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών βρίσκεται από την πρώτη στιγμή σε άμεση συνεργασία με όλους τους αρμόδιους, εμπλεκόμενους φορείς για την πλήρη αποσαφήνιση των αιτιών από τις οποίες προέκυψε το εν λόγω ζήτημα, το οποίο δεν έχει επηρεάσει τα συστήματα της Πολεμικής Αεροπορίας.
Υπενθυμίζεται πως το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών εφαρμόζει Σχέδιο Δράσης (Action Plan), με σκοπό την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων αεροναυτιλίας, σε συνεννόηση με τους εμπλεκόμενους ευρωπαϊκούς φορείς (DG MOVE, EASA και EUROCONTROL).
Το Σχέδιο, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2028, περιλαμβάνει 364 δράσεις, οργανωμένες σε επτά βασικούς πυλώνες, οι οποίοι μεταξύ άλλων αφορούν:
- Ανάπτυξη υπηρεσιών Data Link.
- Αναβάθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας (TopSky ATC One).
- Εφαρμογή πλοήγησης βάσει απόδοσης (PBN).
- Ανάπτυξη ραντάρ Mode S.
- Εφαρμογή του Κανονισμού CP1 και βελτιώσεις στον Τομέα της Διαχείρισης Εναέριας Κυκλοφορίας.
Η προσπάθεια αυτή είναι σε πλήρη εξέλιξη.